Tôi đọc khá nhiều thể loại sách, từ thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết đến báo chí, sách kỹ năng, tâm lý, phát triển bản thân… Có những giai đoạn tôi đọc rất nhiều sách kỹ năng để học cách làm việc hiệu quả hơn, hiểu hơn về marketing, kinh doanh hay cách phát triển bản thân. Theo mỗi thể loại văn đều có giá trị riêng và đương nhiên sẽ:
Có người đọc sách để tìm câu trả lời. Có người đọc sách để hiểu con người.
Tôi nhận ra bản thân thuộc nhóm thứ hai, ưa thích việc đọc để hiểu con người.
Sách kỹ năng có hay?
Có những giai đoạn tôi đọc rất nhiều sách kỹ năng để học cách làm việc hiệu quả hơn, tìm hiểu về marketing, kinh doanh, quản lý hay cách phát triển bản thân. Những điều tôi học được từ sách kỹ năng mà nếu chỉ dựa vào trải nghiệm cá nhân thì có lẽ phải mất rất nhiều năm mới nhận ra. Nhiều phương pháp sống và làm việc, cách tư duy hay những mô hình kinh doanh tôi vẫn áp dụng đến tận bây giờ đều đến từ những cuốn sách như vậy.
Vì thế, đây không phải là bài viết để so sánh hay đặt hai thể loại sách lên bàn cân.
Sách kỹ năng thường cho chúng ta những phương pháp, quy trình hay kinh nghiệm đã được đúc kết, chúng rất hữu ích khi cần học một kỹ năng cụ thể hoặc giải quyết một vấn đề nào đó. Đó đều là những câu hỏi rất thực tế và những cuốn sách hay thường đưa ra các nguyên tắc, quy trình hoặc kinh nghiệm đã được đúc kết từ rất nhiều người đi trước.
Nhưng tôi thấy được rằng cuộc sống lại hiếm khi diễn ra theo đúng một quy trình, hai người cùng áp dụng một phương pháp có thể nhận về hai kết quả hoàn toàn khác nhau, hai doanh nghiệp cùng một chiến lược nhưng một bên thành công, một bên thất bại. Cùng một lời khuyên nhưng đặt vào hai con người khác nhau thì ý nghĩa cũng thay đổi.
Chỉ có điều, càng đọc nhiều tôi mới nhận thấy nhiều cuốn sách kỹ năng nói những điều khá giống nhau, chỉ khác ở cách trình bày. Điều đó không có nghĩa là chúng không hay, chỉ là tôi cảm thấy mình không còn tìm kiếm những công thức nữa mà muốn hiểu điều gì khiến con người hành động như vậy.
Mỗi câu chuyện đều sẽ không có công thức rõ ràng
Từ khi còn đi học, tôi đã có thói quen đọc sách. Ban đầu chỉ là những cuốn truyện được bạn bè giới thiệu hay mượn từ thư viện, sau này tôi đọc nhiều hơn và mở rộng sang nhiều thể loại khác nhau. Mỗi thể loại đều mang đến cho tôi những trải nghiệm riêng, nhưng nếu có một dòng sách khiến tôi luôn muốn quay trở lại thì đó vẫn là văn chương: Một bài thơ chỉ vài dòng cũng có thể khiến tôi suy nghĩ cả ngày; Một truyện ngắn chỉ vài chục trang nhưng lại gợi lên rất nhiều điều về cuộc sống; Còn tiểu thuyết cho tôi cơ hội được sống cùng nhân vật trong hàng trăm trang sách.
Tôi thích văn chương vì nó không đưa ra đáp án, nó không cố gắng dạy tôi điều gì và càng không bảo tôi phải sống thế nào, cũng không hứa rằng chỉ cần làm theo một vài nguyên tắc là cuộc sống sẽ tốt đẹp hơn. Nó chỉ kể một câu chuyện: về một con người, về một cuộc đời và để người đọc tự tìm thấy ý nghĩa của riêng tôi.
Khi đọc, tôi không chỉ theo dõi một câu chuyện mà còn được chứng kiến cách con người yêu, ghét, hy sinh, phản bội, trưởng thành, hối tiếc và tha thứ. Mỗi nhân vật đều có những lựa chọn, những nỗi đau và những lý do riêng của họ. Nhiều lúc đọc một cuốn sách, tôi thấy thương một nhân vật và thậm chí đọc đến cuối lại thấy mình hiểu và cảm thông cho một nhân vật khác mà trước đó từng không thích.
Mỗi cuốn sách là một chuyến đi, mỗi nhân vật là một người mình từng gặp; có người khiến mình ngưỡng mộ, có người khiến mình thương. Cũng có những người khiến mình khó chịu, nhưng rồi lại nhận ra họ cũng có những nỗi đau và những lý do rất con người, và sau mỗi lần gấp sách lại mình thấy bản thân hiểu con người hơn một chút, bao dung hơn một chút, đồng thời cũng hiểu chính mình hơn một chút.
Có những cuốn sách tôi đã đọc từ nhiều năm trước, đến giờ nội dung không còn nhớ hết, nhưng tôi vẫn nhớ cảm giác khi gấp cuốn sách lại, vẫn nhớ một nhân vật, một đoạn văn hay một câu thơ đã từng khiến tôi lặng đi. Có lẽ đó cũng là điều tôi yêu nhất ở văn chương, nó không thay đổi tôi bằng những lời khuyên mà là thay đổi tôi bằng những câu chuyện.
Đó là lý do mình vẫn luôn yêu tiểu thuyết hơn sách kỹ năng, không phải vì sách kỹ năng không hay mà vì tiểu thuyết mang đến cho mình một trải nghiệm khác: không chỉ học một bài học, mà được sống thêm nhiều cuộc đời.
