Có những câu chuyện tình yêu mà dù đã biết trước cái kết, người ta vẫn muốn đọc thêm một lần nữa. Romeo và Juliet của William Shakespeare là một tác phẩm như vậy. Hơn bốn thế kỷ đã trôi qua kể từ khi ra đời, câu chuyện về đôi tình nhân trẻ ở thành Verona vẫn khiến biết bao thế hệ độc giả rung động, không chỉ bởi một tình yêu đẹp nhưng dang dở, mà còn bởi bi kịch ấy đặt ra những câu hỏi chưa bao giờ cũ về hận thù, định kiến và giá trị của sự bao dung.
William Shakespeare và kiệt tác vượt thời gian
Nhắc đến văn học Anh, thật khó có thể bỏ qua William Shakespeare – nhà soạn kịch được xem là vĩ đại nhất mọi thời đại. Sinh năm 1564 tại Stratford-upon-Avon, ông để lại một di sản đồ sộ với những vở kịch nổi tiếng như Hamlet, Macbeth, Othello, King Lear và Romeo và Juliet. Các tác phẩm của ông không chỉ được trình diễn trên sân khấu suốt nhiều thế kỷ mà còn được chuyển thể thành vô số bộ phim, vở opera, ballet và nhiều loại hình nghệ thuật khác.
Điều khiến Shakespeare trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở cốt truyện, mà còn ở khả năng thấu hiểu tâm lý con người. Những nhân vật của ông luôn rất đời thường, với đầy đủ yêu thương, ích kỷ, tham vọng, sợ hãi và khát vọng hạnh phúc, có lẽ vì thế mà dù được viết từ thế kỷ XVI, các tác phẩm của ông vẫn mang đến cảm giác gần gũi với độc giả hôm nay.
Một chuyện tình nảy mầm giữa hận thù
Romeo và Juliet được Shakespeare sáng tác vào khoảng năm 1594–1595, dựa trên một truyền thuyết có từ nước Ý. Bối cảnh diễn ra tại thành Verona, nơi hai gia tộc quyền quý Montague và Capulet đã nuôi dưỡng mối thù truyền kiếp suốt nhiều năm.
Ngay từ những dòng mở đầu, Shakespeare đã báo trước số phận của đôi tình nhân.
“Ngày xưa, ở thành Verona tươi đẹp,
Có hai nhà thuộc dòng thế phiệt trâm anh…
Mối tình ai thê thảm muôn phần
Chôn cừu hận, chỉ còn đành một thác.”(Trích Đoạn mở đầu vở kịch Romeo và Juliet – Tác giả Đặng Thế Bính dịch)
Người đọc biết trước bi kịch sẽ xảy ra, nhưng vẫn bị cuốn theo từng bước chân của Romeo và Juliet, có lẽ bởi điều hấp dẫn không nằm ở cái kết, mà ở hành trình họ đã yêu nhau như thế nào.
Romeo tình cờ gặp Juliet khi cải trang đến dự dạ tiệc của nhà Capulet, chỉ trong một buổi tối hai người đã nhận ra đối phương chính là người mình luôn tìm kiếm. Khi biết mình thuộc về hai gia tộc đối địch, họ vẫn lựa chọn yêu, bí mật kết hôn dưới sự chứng kiến của tu sĩ Laurence và cùng nuôi hy vọng có thể vượt qua mọi rào cản.
Tình yêu của Romeo và Juliet diễn ra rất nhanh, gần như chỉ trong vài ngày, nếu nhìn bằng con mắt của hiện đại, “tình yêu sét đánh” có thể khiến nhiều người cảm thấy khó tin. Nhưng trong thế giới của Shakespeare, đó là biểu tượng cho một tình yêu thuần khiết, nơi con người dám đặt trái tim mình lên trên mọi định kiến.
“Ái tình nặng trĩu và nhẹ bẫng, sáng rỡ và tối tăm, bỏng rẫy và buốt lạnh… tất cả mọi thứ của nó, ngoại trừ chính nó ra.”(Trích tác phẩm).
Shakespeare đã tạo nên những câu thoại đẹp đến mức, dù đã trải qua hàng trăm năm, chúng vẫn được nhắc lại như những biểu tượng của tình yêu.
“Ấy, khe khẽ chứ! Ánh sáng nào vừa lóe trên cửa sổ kia? Đấy là phương đông, và nàng Juliet là mặt trời!”
Chỉ bằng vài dòng đối thoại, Shakespeare đã biến tình yêu đầu đời của Romeo thành một hình ảnh vừa lãng mạn, vừa say đắm. Đọc những dòng này, tôi có cảm giác Romeo không chỉ đang ngợi ca vẻ đẹp của Juliet, mà còn đang nhìn thấy cả thế giới của chính tôi bừng sáng trong khoảnh khắc ấy. Đó cũng là minh chứng cho tài năng ngôn ngữ của Shakespeare, khi chỉ bằng vài câu thoại đã tạo nên một trong những lời tỏ tình đẹp nhất của văn học thế giới.
Một trong những điều tôi thích nhất ở Romeo và Juliet là cách Shakespeare sử dụng hình ảnh màn đêm, hầu hết những khoảnh khắc đẹp nhất của Romeo và Juliet đều diễn ra khi thành Verona chìm trong bóng tối: cuộc gặp gỡ dưới ban công, những lời thề nguyện, cuộc hôn nhân bí mật hay những lần chia tay đầy lưu luyến,…
Ban ngày thuộc về gia đình, danh dự và những luật lệ khắt khe – Ban đêm lại thuộc về tình yêu, nơi hai con người có thể sống thật với cảm xúc của mình. Đó là một hình ảnh nghệ thuật rất đẹp và cũng rất buồn.
Thế nhưng, chính màn đêm ấy cũng che giấu những âm mưu, những hiểu lầm và những bi kịch nối tiếp nhau. Shakespeare đã biến bóng tối thành một biểu tượng đầy đối lập: vừa là nơi tình yêu nảy nở, vừa là nơi tình yêu dần đi đến kết thúc.
Với tôi, Romeo và Juliet chưa bao giờ chỉ là câu chuyện về hai người yêu nhau rồi cùng chết, điều khiến tôi day dứt nhất là bi kịch ấy hoàn toàn có thể tránh được nếu người lớn biết lắng nghe, nếu lòng thù hận không được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Cái kết của Romeo và Juliet có lẽ là một trong những bi kịch nổi tiếng nhất của văn học thế giới. Shakespeare dường như muốn nói rằng tình yêu vốn không có lỗi, chính sự cố chấp, định kiến và cái tôi của con người mới là nguyên nhân dẫn đến những mất mát không thể cứu vãn.
Điều khiến Romeo và Juliet sống mãi không chỉ nằm ở câu chuyện tình yêu giữa hai người trẻ, mà còn ở cách Shakespeare nhìn vào bản chất của con người. Hơn bốn trăm năm đã trôi qua, thế giới vẫn tồn tại những định kiến, những xung đột và những hận thù tưởng chừng không thể hóa giải. Vì thế, câu chuyện ở thành Verona vẫn luôn tìm được tiếng nói chung với mỗi thế hệ độc giả.
