Là một người yêu mèo, tôi luôn có một sự ưu ái đặc biệt dành cho những cuốn sách có sự xuất hiện của loài vật này. Chuyện con mèo dạy hải âu bay đến với tôi cũng vì một lý do đơn giản như thế.
Nhưng điều khiến tôi yêu cuốn sách lại không chỉ nằm ở việc Zorba là một chú mèo, mà còn ở cái cách cậu giữ lời hứa, yêu sự dịu dàng đằng sau vẻ ngoài điềm tĩnh và cả cách cậu dành cho Lucky một tình yêu đủ lớn để giúp cô cất cánh, chứ không giữ cô ở lại bên mình.
Luis Sepúlveda – Kể một câu chuyện đẹp sự tử tế
Luis Sepúlveda (1949–2020) là nhà văn, nhà báo và nhà hoạt động môi trường người Chile. Cuộc đời ông trải qua nhiều biến động, từ những năm tháng hoạt động chính trị, sống lưu vong ở nhiều quốc gia cho đến khi gắn bó với các tổ chức bảo vệ thiên nhiên như Greenpeace.
Có lẽ vì vậy mà trong các tác phẩm của ông, con người và thiên nhiên luôn hiện diện trong một mối quan hệ gắn bó, nơi tình yêu thương luôn đi cùng với ý thức trách nhiệm. Giống như Zorba trong câu chuyện, Luis Sepúlveda không cố gắng dạy người đọc phải sống như thế nào, ông chỉ kể một câu chuyện thật đẹp, để mỗi người tự tìm thấy cho mình một ý nghĩa sau khi gấp cuốn sách lại.
Câu chuyện con mèo dạy hải âu bay
Mọi chuyện bắt đầu từ một thảm họa rất quen thuộc với thế giới hiện đại: dầu tràn trên biển. Một cô hải âu tên Kengah không may mắc kẹt trong lớp dầu đen đặc do con người gây ra. Dù cố gắng bay vào đất liền trong những giây phút cuối cùng, cô chỉ kịp sinh ra một quả trứng và gửi gắm nó cho Zorba, một chú mèo mun to lớn đang nằm sưởi nắng trên ban công.
Trước khi nhắm mắt, Kengah buộc Zorba phải hứa ba điều.
- Không ăn quả trứng.
- Chăm sóc quả trứng cho đến khi nở.
- Và điều cuối cùng gần như bất khả thi: dạy chú hải âu non biết bay.
Từ khoảnh khắc ấy, câu chuyện không còn là về một con mèo và một con chim nữa, mà là về một lời hứa.
Zorba vốn không phải kiểu nhân vật quá nổi bật hay thích thể hiện, cậu điềm tĩnh có trách nhiệm và luôn làm mọi việc bằng tất cả sự chân thành. Chính vì vậy, khi nhận lời hứa với Kengah, cậu chưa từng nghĩ đến chuyện thất hứa, dù biết điều cuối cùng gần như vượt quá khả năng của một con mèo.
May mắn là Zorba không hề đơn độc, bên cạnh cậu là cả một “hội mèo” với những cá tính rất riêng. Đại Tá là người lớn tuổi nhất, từng trải và luôn mang đến cảm giác đáng tin cậy. Einstein lại có niềm đam mê đặc biệt với sách vở và luôn tìm kiếm câu trả lời trong những cuốn bách khoa toàn thư. Secretario nhanh nhẹn, tháo vát và thường là người kết nối mọi việc. Còn Bốn Biển thì từng rong ruổi khắp các bến cảng, hiểu biết rộng và luôn mang về những câu chuyện từ thế giới bên ngoài.
Mỗi chú mèo đều có tính cách khác nhau, đôi lúc tranh luận, đôi lúc bối rối, nhưng tất cả đều chung một mục tiêu: giữ trọn lời hứa mà Zorba đã nhận. Điều khiến tôi thích là Luis Sepúlveda không biến các nhân vật thành những anh hùng hoàn hảo. Họ cũng lo lắng, cũng không biết phải làm gì khi Lucky lớn dần lên. Họ biết chăm sóc cô, biết yêu thương cô, nhưng không ai biết làm thế nào để dạy một con hải âu bay.
Khoảng thời gian Lucky nghi ngờ bản thân là một trong những đoạn khiến tôi thích nhất, cô không biết mình là ai, cũng không biết mình thuộc về đâu. Có lẽ ai trong chúng ta rồi cũng từng trải qua cảm giác ấy: lớn lên trong một môi trường nào đó nhưng lại cảm thấy mình không hoàn toàn thuộc về nơi đó.
Điều tôi trân trọng ở Zorba là cậu chưa bao giờ phủ nhận sự khác biệt ấy, cậu không cố biến Lucky thành một con mèo để cô dễ hòa nhập hơn. Cậu cũng không giữ cô lại chỉ vì sợ cô rời xa mình, ngược lại cậu cùng những người bạn chấp nhận một sự thật rằng: nếu thật sự yêu Lucky, họ phải giúp cô trở thành một con hải âu.
Đó cũng là lúc lời hứa thứ ba trở nên khó khăn nhất: Một con mèo thì làm sao dạy hải âu bay?
Sau rất nhiều lần tìm cách, những chú mèo đã quyết định phá bỏ nguyên tắc lâu đời của mình: tìm đến con người để nhờ giúp đỡ. Họ chọn một nhà thơ – người mà họ tin là vẫn còn đủ trí tưởng tượng để hiểu tiếng nói của muôn loài. Trong cả cuốn sách, nhà thơ là nhân vật duy nhất con người được phép bước vào thế giới của loài vật.
Khoảnh khắc cuối cùng, khi Lucky đứng trên nóc nhà giữa cơn mưa và gió vẫn còn run rẩy vì sợ hãi, Zorba không thể bay thay cô, điều cậu có thể làm chỉ là ở bên cạnh, nhắc cô nhớ mình là một con hải âu và bầu trời mới là nơi cô thuộc về.
Điều tôi thích nhất ở Zorba là cậu chưa từng quên Lucky là một con hải âu.
Cậu chăm sóc, bảo vệ và yêu thương cô như con của mình, nhưng cũng hiểu rằng bầu trời mới là nơi Lucky thuộc về. Cậu không cố dạy Lucky trở thành một con mèo để dễ nuôi hơn, cũng không lấy tình yêu của mình làm lý do để giữ cô ở lại. Điều duy nhất cậu làm là giúp Lucky có đủ can đảm để sống đúng với bản chất của mình.
Zorba không biết bay – Một con mèo thì làm sao biết bay được! Nhưng có lẽ, điều Lucky cần chưa bao giờ là một người biết bay. Điều cô cần là một người tin rằng cô có thể bay, ngay cả khi chính cô còn nghi ngờ bản thân mình.
Có lẽ vì thế mà câu nói nổi tiếng nhất của cuốn sách vẫn luôn khiến tôi nhớ mãi:
“Chỉ những kẻ dám thì mới có thể bay.”
Đó không chỉ là lời động viên dành cho Lucky trước khi cất cánh, mà còn là lời nhắc dành cho mỗi chúng ta. Trong cuộc sống, sẽ luôn có những lần đầu tiên, những điều khiến ta sợ hãi và chần chừ. Nhưng sẽ chẳng ai biết mình có thể đi xa đến đâu nếu không dám bước khỏi nơi an toàn.
Khép lại cuốn sách, điều khiến tôi nhớ nhất không phải là cảnh Lucky cất cánh, mà là hình ảnh Zorba đứng dưới mặt đất, lặng lẽ ngước nhìn cô bằng niềm tự hào. Đó là một trong những định nghĩa đẹp nhất về tình yêu mà tôi từng đọc: yêu một ai đó đủ nhiều để giúp họ trở thành chính mình, rồi mỉm cười khi họ đủ can đảm để cất cánh.
