Ác ý của Keigo Higashino – Cuốn sách khiến tôi nhận ra thành kiến đáng sợ đến mức nào, nó khiến chúng ta tin rằng mình đang nhìn thấy sự thật, trong khi thực ra chỉ đang nhìn mọi thứ qua lăng kính mà mình đã chọn từ trước. Cách con người tin vào điều mình muốn tin, chỉ cần có sẵn một thành kiến, chúng ta sẽ tự ghép nối mọi mảnh ghép để chứng minh rằng mình đúng và đến một lúc nào đó, sự thật không còn quan trọng nữa.
Keigo Higashino – Người kể chuyện bằng tâm lý
Keigo Higashino là một trong những nhà văn trinh thám đương đại nổi tiếng nhất của Nhật Bản. Ông bắt đầu sự nghiệp sáng tác từ những năm 1980 và đã cho ra đời hàng chục tiểu thuyết, nhiều tác phẩm được chuyển thể thành phim và truyền hình.
Tên tuổi của ông gắn liền với những cuốn sách như Phía sau nghi can X, Bạch dạ hành, Điều kỳ diệu của tiệm tạp hóa Namiya, Bí mật của Naoko, Ác ý,… Điều tôi thích ở Keigo Higashino là dù viết trinh thám, tác phẩm của ông không chỉ xoay quanh việc tìm ra hung thủ mà còn để lại rất nhiều suy ngẫm về con người và xã hội.
Có lẽ đó cũng là lý do tác phẩm của Keigo Higashino chạm đến nhiều độc giả, kể cả những người không thường đọc trinh thám. Bởi sau khi gấp sách lại, điều còn đọng lại không chỉ là “ai là hung thủ”, mà là những câu hỏi về con người và cuộc sống.
Ác ý – Chúng ta nhìn thấy sự thật, hay chỉ nhìn thấy điều mình muốn tin?
Keigo Higashino đặt câu hỏi: Điều gì khiến một con người làm điều ác? Và xa hơn nữa, điều gì khiến những người còn lại tin vào một câu chuyện về cái ác?
Chúng ta thường nghĩ thành kiến là ghét ai đó từ đầu, nhưng trong Ác ý – thành kiến không xuất hiện theo cách đơn giản như vậy. Nó được hình thành từ những mảnh thông tin rời rạc, từ ấn tượng ban đầu, từ lời kể của người khác, rồi dần dần trở thành một “sự thật” trong đầu người nghe, khi đã có kết luận trước bộ não sẽ tự tìm bằng chứng để chứng minh mình đúng.
Đó là hiện tượng tâm lý gọi là confirmation bias (thiên kiến xác nhận), chúng ta nhớ những chi tiết phù hợp với niềm tin của mình, bỏ qua những chi tiết mâu thuẫn. Một người mình không thích cười thì thấy giả tạo, im lặng thì thấy âm mưu, thành công thì nghĩ nhờ may mắn, thất bại thì bảo “đúng như mình nghĩ”. Cùng một hành động nhưng ý nghĩa thay đổi hoàn toàn chỉ vì người thực hiện là ai.
Càng đọc, tôi càng nhận ra mình cũng bị dẫn dắt như chính các nhân vật trong truyện, chỉ cần tin vào một góc nhìn, mọi chi tiết sau đó đều trở thành bằng chứng để củng cố niềm tin ấy. Câu chuyện bắt đầu từ vụ sát hại một nhà văn nổi tiếng, người bạn thân của nạn nhân nhanh chóng trở thành nghi phạm và cũng là người chủ động kể lại toàn bộ mối quan hệ giữa hai người. Qua những lời tự thuật ấy, bức chân dung về nạn nhân dần hiện ra: một người tài năng, được yêu mến và dường như luôn nhận được những điều tốt đẹp trong cuộc sống. Trong khi đó, người kể chuyện lại hiện lên như một người bình thường, có phần lu mờ trước thành công của bạn mình.
Nhưng khi cuộc điều tra tiếp tục, từng lời kể, từng ký ức và từng chi tiết tưởng chừng không đáng chú ý bắt đầu được nhìn lại dưới một góc độ khác, những gì độc giả tin là sự thật từ đầu không còn chắc chắn nữa. Keigo Higashino không chỉ dẫn dắt người đọc đi tìm hung thủ mà còn buộc chúng ta phải liên tục đặt câu hỏi về độ tin cậy của người kể chuyện, về cách một câu chuyện được xây dựng và về việc liệu sự thật có thực sự giống như những gì chúng ta đang thấy hay không.
Chính cách kể chuyện đó khiến tôi bị cuốn vào tác phẩm, tôi không chỉ theo dõi một vụ án, mà còn chứng kiến cách một con người có thể định hình nhận thức của người khác bằng lời kể của mình. Keigo Higashino không cố đánh lừa độc giả bằng cách giấu thông tin, trái lại ông cho độc giả thấy đủ thông tin để tự đưa ra kết luận, rồi sau đó từ từ chứng minh rằng chính cách chúng ta diễn giải thông tin mới là thứ sai lệch.
Đó là lý do đọc xong, nhiều người không có cảm giác “bị lừa”, mà có cảm giác “mình đã tự lừa chính mình”, bởi khi bạn đã quá chắc rằng một người tốt hoặc xấu, quá tin rằng mình đã hiểu toàn bộ câu chuyện, có lẽ đó mới là lúc dễ mắc sai lầm nhất. Một khi thành kiến đã nảy lên thì một cử chỉ bình thường cũng có thể trở thành bằng chứng của cái ác; một lời nói vô thưởng vô phạt cũng đủ khiến người ta bị kết tội trong tâm trí người khác.
Ác ý có thể bắt đầu từ những thứ rất nhỏ: sự đố kỵ, lòng tự ái, cảm giác thua kém, hay mong muốn người khác phải chịu tổn thương giống mình, nó không bùng nổ ngay thành tội ác mà âm thầm tích tụ qua nhiều năm, được nuôi dưỡng bằng những lần so sánh và những vết thương không được chữa lành. Điều đáng sợ là người mang ác ý không phải lúc nào cũng xem mình là người xấu, họ luôn có một câu chuyện để biện minh cho bản thân
Đọc đến cuối, tôi chợt thấy thành kiến quả thực giống như một lưỡi dao, mó không chỉ làm tổn thương người bị đánh giá mà còn cắt đứt khả năng nhìn nhận sự thật của chính người cầm dao. Khi đã mang định kiến, chúng ta không còn nhìn con người như họ vốn là, mà chỉ nhìn thấy điều mình muốn thấy, đó có lẽ là điều đáng sợ nhất mà cuốn sách để lại cho tôi. Không phải tội ác, cũng không phải hung thủ, mà là việc một suy nghĩ méo mó có thể từng chút một bóp méo cả sự thật.
